صادرات خرما می‌تواند ۵ برابر شود

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، احمد مستعان، پژوهشگر حوزه خرما، در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار گروه کشاورزی و محیط زیست، با اشاره به جایگاه خرما در بخش کشاورزی کشور افزود: سطح بارور نخیلات ایران بر اساس آخرین آمار بیش از ۲۸۰ هزار هکتار است که با احتساب نخیلات غیربارور و نهال، مجموع سطح زیرکشت به حدود ۳۲۰ هزار هکتار می‌رسد.

وی ادامه داد: ارزش تولید سالانه خرمای کشور با یک ارزش‌گذاری متوسط، حدود ۲ میلیارد دلار برآورد می‌شود، اما از این میزان تنها حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار تن صادر می‌شود و درآمد ارزی صادرات خرما در سال گذشته حدود ۳۵۰ میلیون دلار بوده است.

مستعان با بیان اینکه بیش از ۴۰۰ رقم خرما در ایران گزارش شده است، اما تعداد ارقام تجاری محدود است گفت: با ارتقای بسته‌بندی، توسعه فرآوری، ایجاد ارزش افزوده، انتخاب ارقام متناسب با بازار‌های جهانی و استفاده از فناوری می‌توان سهم ایران را در بازار جهانی خرما افزایش داد و درآمد صادراتی این محصول را چند برابر کرد.

وی ارقام پیارم، مضافتی، کبکاب، زاهدی و استعمران را از ارقام شناخته‌شده کشور برشمرد و افزود: توسعه هدفمند ارقام تجاری و دارای تقاضای جهانی باید در برنامه اصلاح و بازسازی نخیلات مورد توجه قرار گیرد.

این کارشناس ارشد حوزه خرما تصریح کرد: تولید سالانه حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تن خرما و برخورداری از بیش از ۲۸۰ هزار هکتار نخیلات بارور، ظرفیت افزایش چهار تا پنج برابری درآمد صادراتی این محصول را دارد؛ ظرفیتی که تحقق آن به توسعه ارقام تجاری، اصلاح نخیلات، کاهش ضایعات، مکانیزاسیون و ایجاد ارزش افزوده وابسته است.

مستعان با اشاره به فرسودگی بخشی از نخیلات کشور گفت: نبود واکاری و بازسازی به‌موقع موجب کاهش بهره‌وری شده و حتی نخیلات متروکه نیز در کشور وجود دارد. در برنامه هفتم توسعه نیز اصلاح و بازسازی حدود ۱۱۶ هزار هکتار از نخیلات پیش‌بینی شده است که می‌تواند فرصتی برای جایگزینی ارقام کم‌بازده با ارقام تجاری باشد.

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی درباره ضایعات خرما گفت: آمار دقیقی از میزان ضایعات این محصول در کشور وجود ندارد و نمی‌توان ارقام حاصل از مطالعات موردی را به کل کشور تعمیم داد.

وی افزود: ضایعات تنها در مرحله پس از برداشت ایجاد نمی‌شود، بلکه از انتخاب رقم و شرایط آب و خاک آغاز شده و در مراحل گرده‌افشانی، مراقبت از محصول، برداشت، نگهداری، فرآوری و عرضه ادامه پیدا می‌کند.

مستعان انتخاب نامناسب رقم برای اقلیم را یکی از عوامل مهم ضایعات دانست و افزود: برخی ارقام مانند مجول به رطوبت حساس هستند و کشت آنها در مناطق نامناسب می‌تواند موجب ریزش، پوسیدگی و ترشیدگی محصول شود.

وی افزایش ارزش اقتصادی خرما را یکی از مهم‌ترین راهکار‌های کاهش ضایعات عنوان کرد و گفت: زمانی که ارزش محصول افزایش یابد، سرمایه‌گذاری برای بهبود روش‌های تولید، برداشت، نگهداری، فرآوری و بسته‌بندی نیز توجیه اقتصادی پیدا می‌کند.

مستعان افزود: بخشی از مازاد تولید را می‌توان با ورود خرما و فرآورده‌های آن به صنایع غذایی، به محصولات با ارزش افزوده بالاتر تبدیل کرد. استفاده از قند‌های حاصل از خرما در صنایع غذایی یکی از ظرفیت‌های موجود در این زمینه است.

این پژوهشگر حوزه خرما، برداشت را یکی از گلوگاه‌های مهم ایجاد ضایعات دانست و گفت: کمبود نیروی کار، هزینه بالای برداشت و سختی و خطرناک بودن کار در نخلستان‌ها، ضرورت استفاده از فناوری و مکانیزاسیون را افزایش داده است.

وی افزود: صعود از نخل با خطراتی مانند سقوط، نقص عضو و حتی فوت همراه است و مکانیزاسیون می‌تواند ضمن جبران بخشی از کمبود نیروی انسانی، با انجام به‌موقع عملیات برداشت، میزان ضایعات را نیز کاهش دهد.

مستعان استفاده از فناوری در گرده‌افشانی، مراقبت از محصول، پوشش‌دهی و برداشت را نیز مؤثر دانست و گفت: بخشی از ضایعات تولید در همین مراحل ایجاد می‌شود و با فناوری مناسب می‌توان آنها را کاهش داد.

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی در پایان با تأکید بر نقش فراتر از اقتصادی نخیلات گفت: خرما در بسیاری از مناطق جنوبی کشور یک «چتر توسعه» است و معیشت بخش قابل توجهی از مردم این مناطق به آن وابسته است.

وی اظهار کرد: نخیلات در مناطقی با گرمای شدید، شوری خاک و محدودیت منابع آب کشت می‌شوند و در یک نظام تولید مهندسی‌شده می‌توان در کنار آنها محصولاتی مانند مرکبات، سبزیجات و علوفه نیز تولید کرد.

مستعان تأکید کرد: بنابراین توسعه صنعت خرما باید علاوه بر افزایش تولید و صادرات، از منظر ایجاد ارزش افزوده، حفظ معیشت جوامع محلی، توسعه فناوری و تقویت اقتصاد مناطق جنوبی کشور دنبال شود.