سالروز شهادت امام حسن عسکری(ع)؛ حلقه اتصال عصر حضور و دوران غیبت

 به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز کرمان ؛شهادت امام حسن عسکری علیه‌السلام نقطه‌ عطفِ تاریخ امامت و آغاز فصلی تازه در رابطه‌ آسمان و زمین بود؛ ایشان آخرین امامی بود که حضور ظاهری‌اش در جامعه، هرچند در تنگنای حصر و مراقبت، ممکن بود؛ پس از او، خورشید امامت از برابر چشمان ظاهری کنار رفت و عصر غیبت آغاز شد.

 این پایان، به معنای خاموشی چراغ هدایت نبود؛ بلکه خورشید از برابر دیدگان به پشت ابر رفت تا آزمون ایمان، صبر و انتظار در میان امت کامل شود. وداع با عصر حضور، وداع با اصل امامت نبود؛ وداع با شکلِ ظاهریِ رابطه بود. از این پس، زمین نه بی‌حجت، بلکه با حجتی پنهان به زندگی خود ادامه می‌داد.

 امام حسن عسکری علیه‌السلام امامت را در یکی از سخت‌ترین دوره‌های تاریخ ائمه بر دوش گرفت.

خلفای عباسی که از روایات مربوط به ظهور مهدی موعود و فروپاشی ستم آگاه بودند، امام را در منطقه‌ی نظامی «عسکر» تحت نظر داشتند و او را ناگزیر به رفت‌وآمدهای مکرر به دارالخلافه می‌کردند.

ارتباط مستقیم شیعیان با امام چنان محدود شده بود که بیشترِ تماس‌ها از راه نامه و نمایندگان انجام می‌گرفت. اما همین محدودیت‌ها، به شکلی حکیمانه، زمینه‌ساز تحولی بزرگ شد: شیعه عملاً تمرین می‌کرد که امام را از پشت حجاب بشناسد و با او از راه غیرمستقیم پیوند داشته باشد. این تجربه، مقدمه‌ای ضروری برای دوران غیبت بود.

سامرا که در اصل اردوگاهی نظامی برای نیروهای عباسی بود، در عمل به زندان امام تبدیل شد. خلفا برای کنترل کامل، جاسوسانی در خانه‌ی امام گمارده بودند و رفت‌وآمدهای او را زیر نظر داشتند.

 با این حال، امام در همان تنگنا، از طریق نامه‌نگاری با نمایندگان خود در شهرهایی چون قم، خراسان، ری، کوفه و بغداد، جامعه‌ی شیعه را مدیریت می‌کرد. این شیوه‌ی ارتباط غیرمستقیم، در واقع مدرسه‌ای بود که در آن شیعه آموخت امام را نه با چشم ظاهر، بلکه با چشم دل و از راه واسطه‌های مورد اعتماد ببیند. محدودیت‌های تحمیلی، ناخواسته به تمرینی برای روزگار غیبت بدل شد.

مهم‌ترین رسالت امام عسکری علیه‌السلام، معرفی فرزندش حضرت حجت بن الحسن عجّل الله تعالی فرجه به عنوان جانشین بود. دستگاه عباسی در جست‌وجوی نوزادی بود که گمان می‌رفت منجی موعود است؛ از این رو ولادت امام مهدی در پنهان انجام شد و جز حلقه‌ای از یاران خاص، کسی از آن آگاه نگشت. امام در فرصت‌های محدود، فرزند خود را به خواص نشان داد و امامت او را تثبیت کرد.

 این اقدام، پاسخی روشن به کسانی بود که ممکن بود پس از شهادت ایشان دچار تردید شوند و سلسله‌ی امامت را منقطع بپندارند. امام عسکری با شهادت امام یازدهم در سال ۲۶۰ قمری، پرونده‌ی حضور ظاهری امامان بسته شد. از این پس، امام زمان عجّل الله تعالی فرجه در غیبت صغرا قرار گرفت و ارتباط با شیعیان از طریق چهار نایب خاص انجام می‌شد.

 اما این گذار، ناگهانی و بی‌مقدمه نبود؛ امام عسکری علیه‌السلام در دوران حیات خود شبکه‌ وکالت را تقویت کرده بود و شیعیان را به مراجعه به افراد مورد اعتماد عادت داده بود. بنابراین، وداع با عصر حضور، نه یک انقطاع و گسست، بلکه تغییر شکل رابطه بود: از دیدار ظاهری به ارتباط از راه دل، نامه و نماینده. این تدبیر، جامعه‌شیعه را از فروپاشی ایمانی نجات داد و آن را برای غیبت کبرا آماده کرد.

 غیبت صغرا از همان لحظه‌ شهادت امام عسکری علیه‌السلام آغاز شد و حدود شصت و نه سال ادامه یافت.

در این دوران، چهار نایب خاص یکی پس از دیگری واسطه‌ میان امام زمان عجّل الله تعالی فرجه و شیعیان بودند: عثمان بن سعید عمری، محمد بن عثمان، حسین بن روح نوبختی و علی بن محمد سمری. وجود این نهاد، جامعه‌ی شیعه را از سردرگمی نجات داد و نشان داد که امام اگرچه از دیده‌ها غایب است، اما امت را رها نکرده است.

امام حسن عسکری (ع) در روز هشتم ربیع‌الاول سال ۲۶۰ هجری قمری در ۲۸ سالگی به شهادت رسیدند.

 به روایت منابع شیعی، ایشان بدست معتمد عباسی مسموم شدند و در سامرا در کنار قبر پدرشان امام علی نقی (ع) به خاک سپرده شدند.