پخش زنده
امروز: -
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی :
مکتب خمینی-خامنهای؛ تداومبخش اسلام ناب محمدی در عصر حاضر
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اینکه کالبد مادی مجاهدان در خاک آرمیده میشود، اما میراث فکری آنان دفنشدنی نیست، فرهنگ و تمدن را دو رکن رکین و دال مرکزی تمام نظامات اجتماعی در مکتب امام شهید خواند.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما، در نخستین بخش از برنامه تلویزیونی بدرقه آقای شهید که با حضور حجتالاسلام والمسلمین استاد عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و در راستای تشریح ابعاد سیره حکمرانی و اندیشه امام شهید برگزار شد، مبانی فکری، دال مرکزی منظومه فرهنگی و مفهوم راهبردی تمدن نوین اسلامی به عنوان میراث جاودان آن مرحوم مورد واکاوی قرار گرفت.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در آغاز این گفتگوی تلویزیونی، ضمن عرض تسلیت ایام شهادت و وداع با پیکر مطهر امام شهید، به توصیف حماسه عظیم تشییع و بدرقه مردم در شهرهای تهران، قم، مشهد و همچنین عتبات عالیات در نجف و کربلا پرداخت. وی با تقدیر از غیرت ملی و تمدنی ملت عزیز ایران و ملتهای مسلمان و جریان مقاومت، این وداع باشکوه را حرکتی بینظیر و بیسابقه در تاریخ ارزیابی کرد و افزود: از ساعات و دقایقی که پیکر مطهر ایشان در جوار علی بن موسیالرضا (ع) به خاک سپرده میشود، ما وارث میراث خامنهای بزرگ و امام شهید هستیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به تبیین ماهیت میراث امام شهید پرداخت و با استناد به سیره تاریخی امیرالمؤمنین (ع) و اصحاب خالص پیامبر اکرم (ص) در تدفین پیکرهای مطهر، تصریح کرد: جسم مجاهدان را دفع میکنند، اما میراث دفنشدنی نیست. این میراث، ماندگار و جاودانه است و امت اسلامی و جریان مقاومت انشاءالله نماز لیلةالدفن را برای تداوم این راه نورانی اقامه خواهند کرد.
وی در پاسخ به این پرسش که میراث و مکتب امام شهید چه اولویتهایی دارد و دال مرکزی منظومه فکری و سیره حکمرانی ایشان چیست، گفت: اگر کل نظامات اجتماعی اعم از نظام تعلیم و تربیت، سلامت، آموزش عالی، دفاعی، امنیت، قضایی و حقوقی را مطالعه کنیم، به این نتیجه میرسیم که محور اصلی تمام این نظامات، نظام فرهنگی است.
استاد خسروپناه با تأکید بر جایگاه بیبدیل فرهنگ در این مکتب، خاطرنشان کرد: فرهنگ در میراث امام شهید مانند هوایی است که همگان آن را تنفس میکنند. البته باید توجه داشت که مقصود از فرهنگ و تمدن در منظومه فکری امام شهید، تفاوت بنیادینی با تعاریف جامعهشناختی غربی (نظیر آراء گیدنز، پارسونز و هابرماس) دارد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، مهمترین دغدغه امام شهید را زنده نگه داشتن میراث اصیل اسلامی و اسلام ناب محمدی دانست و هشدار داد: باید مراقب باشیم که این میراث اصیل، گرفتار تهاجم فرهنگی ناتوی فرهنگی و شبیهخوانیهای انحرافی نشود. هنر و رسالت ما، استمرار و ماندگاری این فرهنگ اصیل است.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در بخش پایانی سخنان خود به تشریح مفهوم کلیدی تمدن نوین اسلامی پرداخت و آن را ثمره حاکمیت فرهنگ اصیل دانست. وی با اشاره به ریشههای قرآنی این مفهوم، اظهار کرد: اصطلاح تمدن نوین اسلامی مفهومی است که پیش از پیروزی انقلاب و در دوران اقامت امام شهید در مشهد مطرح شد و ریشه در رسالت تمام انبیا و اولیای الهی برای تحقق این تمدن دارد.
وی با ترسیم افق این تمدنسازی، تأکید کرد: در این زمان، مقصود از تمدن، تحقق عینالیقینِ دورههای گذشته تمدنی ایران اسلامی یا کشورهای اسلامی نیست؛ بلکه ما به دنبال تمدن نوین هستیم؛ یعنی تمدنی که متناسب با مقتضیات و نیازهای زمانه طراحی و محقق میشود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه برنامه تلویزیونی بدرقه آقای شهید، به تشریح مفهوم راهبردی نظریه نظام انقلابی در بیانیه گام دوم انقلاب پرداخت. وی با تأکید بر اینکه فرهنگ در مکتب امام شهید، روح دفاع و موتور محرک اقتدار علمی کشور است، راز استیصال استکبار جهانی در برابر ملت ایران را تلفیق فناوری بومی و فرهنگ ما میتوانیم دانست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، تمدن نوین اسلامی را پاسخی جامع به بحرانهای انسان معاصر خواند و مسیر تحقق آن را ترسیم کرد.
استاد خسروپناه با اشاره به ضرورت پاسخگویی تمدن نوین اسلامی به نیازها و بحرانهای انسان معاصر، به تبیین جایگاه بیانیه گام دوم انقلاب به عنوان سند راهبردی پرداخت و گفت: در این بیانیه، اصطلاحی کاملاً اختصاصی و بدیع به نام «نظریه نظام انقلابی» به کار رفته است که مختص بیانات امام شهید است. بر اساس این نظریه، نظام انقلابی بر سه رکن بنیادین استوار است: خودسازی، جامعهپردازی و تمدنسازی.
وی با تحلیل پیوند میان این سه رکن، افزود: اگر دو رکن خودسازی و جامعهپردازی را در ساحت فرهنگ تعریف کنیم، خروجی و غایت نهایی آن تمدنسازی یا همان تمدن نوین اسلامی خواهد بود. بنابراین، دال مرکزی و محور اصلی میراث امام شهید، همین نظریه نظام انقلابی است. به تعبیر دیگر، فرهنگ دقیقاً همان هوایی است که در این منظومه تنفس میکنیم و روح دفاع و اقتدار ماست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، به آسیبشناسی وضعیت استکبار جهانی و ایالات متحده آمریکا پرداخت و با استناد به اعترافات صریح مقامات آمریکایی، اظهار کرد: جیمی کارتر، رئیسجمهور اسبق آمریکا، در سال ۱۳۹۷ شمسی در یک سخنرانی تکاندهنده اعتراف میکند که آمریکا در طول ۲۴۶ سال عمر دولتش، تنها ۱۶ سال در صلح بوده و مابقی را در جنگ گذرانده است.
وی با تأکید بر اینکه این اعتراف نشاندهنده افول قطعی آمریکا است، تصریح کرد: کارتر نمیگوید این جنایات باعث عقبماندگی ما در دفاع از مظلوم شده است، بلکه صراحتاً میگوید این جنگافروزیهای مداوم باعث شده تا چین از آمریکا پیشی بگیرد و آمریکا رو به افول نهد. امروز نیز میبینیم که این رژیم در جنگهای منطقهای از جمله جنگ ۱۲ روزه، رژیم صهیونیستی را پیش میاندازد و خود نیز رسماً وارد تقابل با ایران میشود؛ اما در اوج این جنایات، نقض آتشبس و بدعهدی در تفاهمنامهها، به جایی میرسند که سیاستمداران خودشان معترف میشوند که به آمریکا و امضای آن هیچ اعتمادی ندارند.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در پاسخ به این پرسش راهبردی که چگونه ایرانِ با وجود تحریمها و تهدیدات، آمریکا را با آن همه تجهیزات نظامی به استیصال کشاند؟، گفت: در روزهای اوج درگیریها و جنگ، آمریکا برای میانجیگری و پذیرش آتشبس، دولت پاکستان را واسطه کرد. راز این اقتدار و به استیصال کشاندن استکبار، در تلفیق علم و فناوری بومی با فرهنگ جهاد و استقامت نهفته است.
وی خاطرنشان کرد: رزمندگان دلاور ما تجهیزات نظامی را از صفر تا صد با کمک دانشمندان دانشگاهها در داخل کشور ساختند. بسیاری از کشورها ممکن است از لحاظ تسلیحاتی از ما قویتر باشند، اما در برابر تهدیدات عقبنشینی میکنند، تسلیم میشوند و ذلت را میپذیرند. اما رازی که ملت ایران را ایستاده نگه میدارد، همین فرهنگ است؛ فرهنگی که روح دفاع ماست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، حوزه علم و فناوری و آموزش عالی را یکی دیگر از عرصههای درخشش فرهنگ «ما میتوانیم» دانست و به مقایسه وضعیت این حوزه در پیش و پس از انقلاب پرداخت و گفت: آموزش عالی ما قبل از انقلاب، کپیبرداری محض از مدل آمریکایی بود؛ دانشکدههایی صرفاً آموزشمحور که نسلهایی را تربیت میکردند و هیچ جایگاهی در تولید علم، نوشتن مقاله، طی کردن مراحل تیآرال (TRL)، تبدیل مقاله به فناوری و ثبت پتنت (Patent) نداشتند.
وی با افتخار به دستاوردهای پس از انقلاب اشاره کرد و افزود: امروز اساتید دانشگاههای ما نه تنها به سمت پژوهشهای مرزی و تولید مقالات معتبر بینالمللی (ISI) سوق پیدا کردهاند، بلکه ایران مبتکر و ابداعگر پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) است. ما امروز مقالات را به فناوری و فناوری را به ثروت تبدیل کردهایم و با ایجاد پارکهای علم و فناوری، اقتصاد دانشبنیان را محقق ساختهایم. تمام این جهش بزرگ، مدیون همان فرهنگ «ما میتوانیم» است.
استاد خسروپناه ضمن ابراز سپاس از تلاشهای شبانهروزی مجموعه عظیم صداوسیما، اظهار داشت: بر خود واجب میدانم از تمامی دستاندرکاران رسانه ملی، از فیلمبرداران و برنامهسازان گرفته تا تهیهکنندگان و کارگردانانی که در پشت صحنه و دور از چشم مخاطبان، عاشقانه مجاهدت کردند، قدردانی نمایم. در روزهایی که دشمنان تمام توان خود را برای ضربه زدن به روحیه ملی و ایجاد اختلال در اطلاعرسانی به کار بستند، این عزیزان با استواری و پایداری، برنامههای زنده و متعدد را روی آنتن بردند و اجازه ندادند خللی در روایتگری این حماسه تاریخی ایجاد شود.
وی با اشاره به اینکه پیشرفتهای خیرهکننده کشور در حوزههای سلامت، دارو و فناوریهای نوین، ریشه در باور عمیق به فرهنگ ما میتوانیم دارد، به بیان خاطرهای شنیدنی از دوران شکلگیری پژوهشگاه رویان پرداخت و گفت: زمانی که مرحوم استاد کاظمی آشتیانی (ره) قصد آغاز کار بر روی سلولهای بنیادی را داشت، بسیاری از مسئولین وقت و حتی برخی نیروهای دلسوز انقلاب با ارسال نامه و پیغام به محضر رهبری، این کار را نشدنی و اتلاف وقت میدانستند. اما امام شهید با بصیرتی نافذ و اعتمادی بینظیر به جوانان، فرمودند: «میشود؛ ما باید به این جوانها اعتماد کنیم.» و امروز ثمره آن اعتماد، شکلگیری رویان و دستاوردهایی است که ایران را در قلههای دانش سلولهای بنیادی جهان قرار داده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین به شکستتحریمهای ظالمانه در حوزه تجهیزات حساس اشاره کرد و افزود: روزگاری تأمین انواع سانتریفیوژها، حتی برای مصارف پزشکی و پلاسمای خون در سازمان انتقال خون، با ممنوعیتهای سختگیرانه استکبار مواجه بود. اما جوانان دانشمند ما با راهبری حکیمانه و تکیه بر دانش بومی، چنان در تولید انواع سانتریفیوژهای صنعتی و پزشکی خودکفا شدند که نمایشگاهی از این افتخارات در حسینیه امام خمینی (ره) برپا گردید و مورد بازدید و تأیید امام شهید قرار گرفت.
استاد خسروپناه در ادامه به تبیین جایگاه مفهوم جهاد در اندیشه امام شهید پرداخت و آن را یکی از ابداعات فکری ایشان در گسترش دایره فرهنگ اسلامی دانست. وی تصریح کرد: در ادبیات سنتی فقهی، جهاد عمدتاً به معنای دفاع نظامی و جنگ (جهاد ابتدایی یا دفاعی) شناخته میشد. اما امام شهید با استناد به آیات قرآن کریم، بهویژه آیه شریفه «و جاهدهم به جهاداً کبیرا» در سوره مبارکه فرقان، مفهومی عام و فراگیر از جهاد را ارائه کردند.
وی تأکید کرد: امام شهید جهاد کبیر را مطالبهای الهی در تمامی عرصهها دانستند. امروز جهاد اقتصادی، جهاد علمی و جهاد فرهنگی دقیقاً در راستای همین منظومه فکری است که فرهنگ مقاومت و ایستادگی را به دال مرکزی نظامات اجتماعی تبدیل کرده است.
استاد خسروپناه در ادامه به تشریح تفاوت ماهوی میان فرهنگ و تمدن پرداخت و گفت: اگر فرهنگ را مجموعهای از باورها، دانشها، سبک زندگی و منشها بدانیم، تمدن مرحلهای فراتر است که در آن، این فرهنگ قابلیت اثرگذاری بر ملتهای دیگر و خروج از جغرافیای ملی را پیدا میکند.
وی با اشاره به حضور سیلآسای عزاداران در نجف و کربلا برای وداع با پیکر امام شهید، خاطرنشان کرد: آنچه در عراق و سایر نقاط جهان اسلام شاهدیم، نمایش قدرت نرم و نفوذ تمدنی مکتب امام شهید است. اگر اقتضائات سیاسی و امنیتی اجازه میداد و این پیکر مطهر در سایر بلاد اسلامی نیز تشییع میشد، یقیناً شاهد همین استقبال میلیونی و خروش تمدنی بودیم؛ چرا که پیام این مکتب، محدود به مرزهای جغرافیایی ایران نیست و قلبهای آزادیخواهان جهان را تسخیر کرده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، دامنه اثرگذاری میراث امام شهید را فراتر از جهان اسلام و حتی جهان غیراسلام ارزیابی کرد و گفت: امام عزیز ما نهتنها در میان مسیحیان، بلکه در میان یهودیان آزادخواه و غیرصهیونیست نیز جایگاه والایی دارد. حتی برخی از محافل صهیونیستی که با اصل اندیشه ایشان مخالفاند، در اعترافات خود از امام شهید به عنوان فردی شجاع، مدیر، مدبر و فقیهی متمایز از سایر علما یاد میکنند.
وی با اشاره به تغییر ماهیت قدرتهای جهانی تحت تأثیر اندیشه امام، به تحول بنیادین در روسیه اشاره کرد و افزود: روسیه که روزگاری خود یکی از ابرقدرتهای مستکبر جهان بود و پس از فروپاشی شوروی، بیش از ۹۰ درصد آن تحت نفوذ آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفته بود، امروز به یک کشور ضد استکباری تبدیل شده و از ذیل سلطه جهانی خارج شده است. این تغییر ژئوپلیتیک و بازگشت به استقلال، ریشه در همان تفکر استکبارستیز و احیاءگر امام شهید دارد.
استاد خسروپناه در ادامه به تشریح مفهوم راهبردی امتسازی در منظومه فکری امام شهید پرداخت و آن را شاخص بارز تمدنسازی دانست. وی تصریح کرد: وقتی از امت سخن میگوییم، مقصود ما صرفاً امت شیعه نیست، بلکه منظور امت اسلامی شامل شیعه و سنی است. اما دایره این امتسازی فراتر رفته و شامل همه آزادیخواهان عالم میشود؛ هندوها، مسیحیان، زرتشتیان و یهودیان غیرصهیونیست همه در این مفهوم کلان جای میگیرند. امتسازیِ امام شهید، همان شکلگیری تمدن نوین اسلامی است که پرچم آن بر سر منافع مستکبران فرود آمده است.
وی با استناد به گستردگی حضور مردم در مراسم وداع، آن را سندی بر اثبات نظریه خروج فرهنگ از جغرافیای ملی دانست و خاطرنشان کرد: تشخیص اثرگذاری تمدنی نیازمند شاخصهای عینی است. حضور گسترده مردم در نجف اشرف و کربلای معلی، در کنار استقبال پرشور مردم در ایران، نشان میدهد که میراث فرهنگی و تمدنی امام شهید، با قدرت از مرزهای جغرافیایی ایران فراتر رفته و در میان آزادیخواهان جهان نفوذ و اثرگذاری یافته است. همچنین شمار قابل توجهی از مشتاقان، با وجود محدودیتها، امکان حضور فیزیکی در این مراسم را نیافتند که خود گواهی بر گستره این دلبستگی و پیوند فرهنگی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ضمن یادآوری اهمیت لحظات پس از تدفین، به تشریح برنامههای معنوی و قرآنی ملت ایران پرداخت و گفت: به محض اتمام خاکسپاری پیکر مطهر، بر همه ما واجب است که حقّ امام شهید را ادا کرده و نماز لیلةالدفن را اقامه نماییم.
وی همچنین از اجرای طرح عظیم ختم جمعی قرآن کریم خبر داد و افزود: از جمعه گذشته، طرح ختم جمعی قرآن کریم آغاز شده و بحمدالله از مرز ۵۰ هزار ختم گذشته است. این مجاهدت عظیم معنوی که با مشارکت مردم (از قرائت یک صفحه تا یک جزء) در حال انجام است، پس از تدفین ایشان اهمیتی دوچندان مییابد و در روزهای آتی نیز تداوم خواهد داشت تا روح بلند آن شهید والامقام با کلام وحی پیوندی ناگسستنی یابد.
استاد خسروپناه در ادامه، به تبیین ماهیت سیر تحول در اندیشه انقلاب اسلامی پرداخت و گفت: برخی تصور میکنند که، چون هنوز دولت اسلامی به معنای دقیق و کامل کلمه شکل نگرفته است، پس نوبت به جامعه اسلامی و تمدن اسلامی نرسیده است. اما باید تأکید کنم که این مراحل، خطی و صرفاً ترتیبی نیستند، بلکه یک سیر شبکهای و همزمان را طی میکنند.
وی افزود: به همان میزانی که دولت اسلامی شکل میگیرد، درصدی از جامعه اسلامی و آثار تمدن اسلامی نیز در بطن آن متولد میشود. ما امروز آثار تمدن نوین اسلامی را در رشد شتابان علم و فناوری، و در عمقیابی فرهنگ دینی در جان و جانان مردم به وضوح مشاهده میکنیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تقابل دو فرهنگ اصیل و وارداتی، خاطرنشان کرد: البته نمیتوان انکار کرد که هنوز آثاری از غربزدگی در جامعه دیده میشود؛ فرهنگی که متأسفانه زن را که دارای مقام عالی و برتری است، به شیء تبدیل میکند و کالانگاری را ترویج میدهد. ممکن است فردی همزمان تحت تأثیر این فرهنگ مغلوب قرار گیرد و در عین حال در عزای امام شهید نیز شرکت کند و روحیه استکبارستیزی داشته باشد، اما واقعیت این است که فرهنگ انقلابی و اسلامی در جامعه ایران نمایانتر و غالب است.
وی مصادیق این غلبه فرهنگی را برشمرد و گفت: این فرهنگ انقلابی کجاست؟ در مراسمهای مختلفی نظیر شبهای قدر، اعتکاف و اربعین، جوانان و نوجوانان با جمعیت میلیونی حضور مییابند؛ در تشییع پیکر عالم بزرگوار آیتالله العظمی بهجت (ره)، تشییع بینظیر شهید سلیمانی، شهید رئیسی و اکنون امام شهیدمان نیز این حضور انقلابی و پرجمعیت مشاهده شد. این جمعیتهای خروشان، تجلی فرهنگ ایران اسلامی هستند که در جان مردم نفوذ کرده و اثرگذار شدهاند.
استاد خسروپناه در بخش نظری سخنان خود، به معرفی دو میراث بنیادین امام شهید پرداخت و اظهار کرد: اگر بخواهم عامتر و نظریتر به میراث امام شهید بنگرم، ایشان دو میراث بزرگ برای ما بر جای گذاشتهاند: اول میراث نظری و معرفتی و دوم میراث حکمرانی و تمدنی.
وی با انتقاد از غفلت از بُعد نظریپردازی امام شهید، تصریح کرد: ما به دلیل اینکه امام شهید یک شخصیت برجسته سیاسی، فقیه جامعالشرایط، عالم حوزوی و یک حکمران راستینمدار بودند، گاهی دو بُعد دیگر ایشان را مغفول میمانیم؛ یکی بعد نظریهپردازی و دیگری بعد عرفانی.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح مؤلفههای یک نظریه علمی، افزود: در فلسفه و علم نظریه، هر نظریهای دارای مؤلفههایی است: مبانی، اصول، روششناسی، توانمندی در حل مسئله و اجماع نخبگانی. امام شهید در طول دوران ریاست جمهوری و رهبری، چندین نظریه بنیادین ارائه کردند که تمامی این مؤلفهها را داراست.
وی در ادامه به بیان خاطرهای از تقابل علمی با جامعهشناسان داخلی و خارجی پرداخت و گفت: سالها پیش در جمعی از جامعهشناسان بزرگ، نظریهای را تحت عنوان «نظریه فرهنگ» ارائه کردم. ابتدا تصور کردند این نظریه متعلق به بنده است. ما این نظریه را با آراء نظریهپردازان بزرگ غربی همچون گیدنز، پارسونز، هابرماس و فوکو مقایسه کردیم. آنها سوالات و نقدهایی مطرح کردند و ما پاسخ دادیم؛ در نهایت عمده آنها اعتراف کردند که این یک نظریه کاملاً منسجم و علمی است.
استاد خسروپناه خاطرنشان کرد: پس از آن به آنها گفتم این نظریه متعلق به رهبری است. ایشان نظریهپرداز فرهنگ، تمدن نوین اسلامی و سبک زندگی اسلامی هستند. اگر مباحث پراکنده ایشان را جمعبندی کنید، با یک تئوری و نظریه منسجم مواجه میشوید.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی خطاب به جامعه دانشگاهی و نظامی کشور، خواستار نهادینه کردن اندیشههای امام شهید در نظام آموزشی شد و تأکید کرد: درخواست اکید من از اساتید دانشگاهها، بهویژه اساتید انقلابی این است که حتماً به نظریههای امام شهید توجه ویژه داشته باشند.
وی با اشاره به لزوم ورود این نظریهها به سرفصلهای درسی، اظهار کرد: سروران عزیزی که در دانشگاههای نظامی (چه دانشگاه ارتش و چه دانشگاه سپاه) آموزش میدهند، باید «نظریه دفاعی» و «نظریه مقاومت» امام شهید را تدریس کنند. در محیطهای آموزش و پرورش و دانشگاه فرهنگیان، نظریه سبک زندگی اسلامی باید به عنوان کتاب درسی و سرفصل رسمی تدریس شود.
استاد خسروپناه هشدار داد: تأکید من این است که این مهم نباید صرفاً در حد یک بخشنامه و ابلاغ اداری باقی بماند. شورای عالی انقلاب فرهنگی باید با پیگیری جدی، نسبت به تدوین و تألیف کتب درسی بر اساس این نظریهها اقدام کند تا اندیشههای بلند امام شهید به عنوان گفتمان رسمی و علمی در دانشگاهها و مراکز نظامی کشور جریانیابد.
استاد خسروپناه، با تغییر زاویه دید خود از جایگاه دبیری شورای عالی انقلاب فرهنگی به ساحت علمی و حوزوی، اظهار داشت: بحثی که امشب در ساحت میراث نظری و معرفتی امام شهید عرض کردم، یک بحث کاملاً معرفتی بود. در این لحظه، دبیر شورا صحبت نمیکند، بلکه یک طلبه حوزه و دانشگاه که با هر دو ساحت انس دارد، در حال سخن گفتن است.
وی با انتقاد از نگاههای تکلیفی و بخشنامهای به اندیشههای انقلاب، تأکید کرد: خواسته من این نیست که نظریههای امام شهید صرفاً به عنوان دو واحد درسی تکلیفی، با زور و بیعلاقگی به چرخه آموزشی اضافه شود. بلکه باید این اندیشهها در جان نخبگان بنشیند. وقتی طلبهای در حوزه علمیه نظریه جهاد امام شهید را مطالعه میکند، قطعاً کار تبلیغی و فرهنگی او متحول میشود. همچنین اگر فرماندهان دلاور ارتش، سپاه و فراجا نظریه دفاعی و مقاومت ایشان را بخوانند، قطعاً دیدگاه، مدیریت و تصمیمسازیهایشان در عرصه میدان کاملاً متفاوت و عمیقتر خواهد بود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ضرورت نظاممند کردن این میراث عظیم، خطاب به متولیان امر گفت: درخواست اکید من از موسسه نشر آثار امام شهید این است که این بخش از میراث، یعنی نظریههای علمی و معرفتی را به صورت ویژه و جدی دنبال کند. این یک میراث علمی و معرفتی است که برای دانشگاهیان و حوزویان کاملاً راهگشاست.
وی در همین راستا به اقدامات انجامشده در شورای عالی انقلاب فرهنگی اشاره کرد و افزود: بنده در کتاب منظومه فکری امام شهید تا حدودی به این بخش پرداختهام. همچنین در طول سه سال و نیم خدمت در شورای عالی، هر مصوبهای که در شورا به مرحله تصویب میرسید، با الهام از فرمایشات امام شهید تنظیم شد. بحمدالله ۱۴ جلد کتاب تحت عنوان الگوی حکمرانی علم و فرهنگ در مکتب مجاهد شهید آماده انتشار است که شامل تمام اسناد شورا از سند اسباببازی، صنایعدستی و موسیقی گرفته تا اسناد راهبردی هوش مصنوعی و کوانتوم، آییننامه ارتقای اساتید و بازنگری نقشه جامع علمی کشور و سند بنیادین آموزش و پرورش است.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در ادامه، ورود به ساحت دوم میراث امام شهید، یعنی سیره و الگوی حکمرانی را نیازمند یک پرسش علمی و دقیق از نخبگان کشور دانست و گفت: در باب حکمرانی (Governance) یا به تعبیر عربی الحکمة، نظریهها و مکاتب مختلفی در جهان وجود دارد؛ از حکمرانی تفسیرگرا و نهادگرا گرفته تا مفهوم غربی Good Governance (حکمرانی خوب) که البته واژه «خوب» در آن نباید ما را بفریبد و گاهی به معنای «حکمرانی سالم» در برابر حکمرانیهای ناسالم به کار میرود.
وی با طرح این پرسش که آیا الگوی حکمرانی امام شهید ذیل این مکاتب غربی تعریف میشود؟، پاسخ داد: من به جرأت عرض میکنم که الگوی حکمرانی امام شهید، نه نهادگرای محض است و نه تفسیرگرا؛ بلکه الگوی حکمرانی ایشان، یک «حکمرانی حکمی-ولایی» است که مختص به ایشان و مکتب بنیانگذار کبیر انقلاب، امام خمینی (ره) است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، امام شهید را ادامهدهنده دقیق و عمیق راه مکتب امام خمینی (ره) دانست و تصریح کرد: امام شهید در تداوم و باروری مکتب امام راحل نقشی بیبدیل داشتند. هیچ مسئولی در تاریخ انقلاب به اندازه امام شهید درباره امام خمینی (ره) سخن نگفته و به تبیین اندیشههای ایشان نپرداخته است. حتی نزدیکان امام راحل نیز به بنده اذعان داشتهاند که در تاریخ انقلاب، هیچ شخصیتی به وسعت امام خامنهای به تبیین و تشریح اندیشههای امام خمینی (ره) نپرداخته است.
وی با ترسیم خط سیر معرفتی انقلاب اسلامی، خاطرنشان کرد: امام راحل خود یک متفکر بزرگ بودند و نظریههایی بنیادین همچون «ولایت فقیه» را مطرح کردند. امام شهید در همین مکتب رشد یافتند و تربیت شدند؛ مکتبی که از شاگردان و اندیشمندان بزرگی همچون شهید بهشتی و شهید مطهری بهره برده بود. تعبیر خود امام شهید نیز این بود که همه وجود من، امام خمینی است؛ این نشاندهنده عمق پیوند معرفتی و تداوم نظریهپردازی در این مکتب نورانی است.
استاد خسروپناه، به کاربردی بودن و فراگیری اندیشههای امام شهید در تمامی شئون اجرایی کشور اشاره کرد و اظهار داشت: برخلاف بسیاری از نظریهپردازان که نظریاتشان صرفاً در کتابها و دانشگاهها باقی میماند، امام شهید علاوه بر حضور مقتدرانه در عرصه نظر، پیوندی عمیق و ساختاری میان نظر و عمل برقرار کردند.
وی با اشاره به مجموعه ۱۴ جلدی الگوی حکمرانی علم و فرهنگ در مکتب مجاهد شهید که بر اساس فرمایشات ایشان تدوین شده است، افزود: در این مجموعه به وضوح مشخص است که ایشان در هر حوزهای، صرفاً به بیان نکات پراکنده بسنده نکردهاند، بلکه حکمرانی آن حوزه را تبیین فرمودهاند. به عنوان مثال در حوزه ورزش، ایشان از آسیبشناسی و آفات ورزش گرفته تا تفاوت ورزش قهرمانی و پهلوانی، و همچنین سیاستگذاری، تنظیمگری، راهبری، تحقق و نظارت بر ورزش را با جزئیات بیان کردهاند. وزارت ورزش و جوانان باید این الگوی حکمرانی را سرلوحه کار خود قرار دهد تا تحولی بنیادین در این حوزه رخ دهد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی این رویکرد را در سایر حوزهها نیز جاری دانست و خاطرنشان کرد: این الگو در حوزه علم و فناوری و همچنین تعلیم و تربیت نیز کاملاً مشهود است. تمامی ارکان نظری آموزش و پرورش، از جایگاه معلم و برنامه درسی گرفته تا مدیریت مدرسه و دانشآموزان، در منظومه فکری ایشان دارای جایگاه و تبیین دقیق است.
استاد خسروپناه با تمایز قائل شدن میان سیره مدیریتی امام شهید و روشهای رایج اداری، تصریح کرد: ایشان نظریات خود را از طریق صدور بخشنامههای خشک و دستوری به دستگاهها ابلاغ نمیکردند؛ بلکه با گفتمانسازی و فرهنگسازی، تفکر خود را در بدنه جامعه و نظام اداری نهادینه میساختند.
وی به تأثیر این گفتمانسازی بر جهش علمی کشور اشاره کرد و گفت: به عنوان نمونه، وقتی بحث «نهضت تولید علم» توسط ایشان مطرح شد، این گفتمانسازی باعث شد تا رشد علم و نظریهپردازی در کشور رونق بینظیری پیدا کند. شکلگیری کرسیهای نظریهپردازی در دانشگاهها که بنده نیز افتخار خدمت در آن را داشتم، ثمره همین نگاه ساختاری بود. امام شهید میخواستند این فضا به صورت ساختاری شکل بگیرد و خوشبختانه امروز میبینیم که در دانشگاههای مختلف، اساتید و نخبگان در این کرسیها حضور یافته و به نظریهپردازی میپردازند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش پایانی و راهبردی سخنان خود، به لزوم صیانت از این میراث عظیم اشاره کرد و گفت: رسالت اصلی ما در قبال این شهید والامقام، حارث و حافظ بودنِ میراث ایشان است. مکتبی که امام خمینی (ره) بنا نهاد و در تاریخ بینظیر بود، توسط امام شهید به کمال رسید و بارور شد.
وی با تأکید بر عدم تفکیکپذیری اندیشههای این دو بزرگوار، اظهار کرد: من واقعاً معتقدم نباید میان مکتب امام خمینی (ره) و مکتب امام شهید جدایی قائل شویم. ما باید با تعبیر «مکتب خمینی-خامنهای» و «منظومه فکری خمینی-خامنهای» به پیش برویم. اگرچه بنده به صورت جداگانه به تدوین منظومه فکری هر یک از این دو بزرگوار پرداختهام، اما حقیقت این است که این دو در تداوم یکدیگر و در راستای تحقق اسلام ناب محمدی هستند.
نظر شما